Home / وتارەکان / مانیفێستی دادپەروەریی. بابۆف

مانیفێستی دادپەروەریی. بابۆف

وەرگێڕانی: کەیوان نوری

                                                                                                                                      

 مانیفێستی دادپەروەریی فرانسوا نوئل بابۆف (ناسراو بە گراكۆس)

هاووڵاتیانی فەرەنسا!

 ١٥٠٠ ساڵە هاوشێوەی كۆیلە ژیاویت، دەرئەنجامیش ئازارێكی قووڵ. لەم شەش ساڵەی كۆتاییشدا بە ئەستەم توانیوتە هەناسەت بكێشیت لە چاوەڕوانیی سەربەخۆیی، ئازادی و دادپەروەریدا.

دادپەروەری! یەكەمین ئارەزووی ‌سروشتی، یەكەمین خواستی هەر مرۆڤێك، یەكەمین گرێیەك كە هەر كۆمەڵگایەكی ڕەوای لەسەری بنیات دەنرێت. هاووڵاتیانی فەرەنسا! ئێوە خۆشبەختتر لە كۆی ئەو نەتەوانەی دیكە نین كە لەسەر ئەم گۆی زەوییە بێنەوایەدا دەژین! لە هەر شوێنێك و هەمیشە نەژادی مرۆڤی بێنەوا خراونەتە خزمەت مرۆڤخۆرە كەم و زۆر لێهاتووەكانەوە، تا وەك بابەت لەپێناو هەموو دەسەڵاتخوازییەكدا خۆراكی ستەمكارەكان بێت. لە هەر شوێن و هەمیشە مرۆڤەكان بە وشە جوان و بریقەدارەكان خەویان لێ كەوتووە. لە هیچ شوێن و لە هیچ كاتێك، شتێك لە ڕێگەی قسەكردنەوە بەدەست نەهاتووە. تا ئەو جێیەی كە دەتوانرێت بەیادبهێنرێتەوە، ڕیاكارانە ئەوەیان دووبارە كردووەتەوە كە مرۆڤەكان یەكسانن، تا ئەو شوێنەی كە دەتوانرێت بەیادبهێنرێتەوە، نادادی بە سوكایەتیترین شێوە و بە ترسناكترین فۆرم لەسەر نەژادی مرۆیی قورسایی داناوە. لە سەردەمێكەوە كە كۆمەڵگای مرۆیی دروست بووە، جوانترین مافی مرۆڤ بەبێ هیچ جۆرە دژیەكییەك بە فەرمی ناسێراوە، بەڵام تەنها لە یەك كاتدا بە واقیعی پراكتیزە كراوە. یەكسانی هیچ نەبووە جگە لە خەیاڵێكی فەرمی و بێ كەڵك و جوان. ئێستا كە یەكسانی بە دەنگێكی هەرچی بەرزترە داوا دەكرێت، لە وەڵامدا بە ئێمە دەڵێن: بێدەنگ ئەی بەدبەختینە! یەكسانیی واقیعی شتێك نییە جگە لە خەیاڵێكی پووچ، خۆشحاڵ بن بە یەكسانیی مەرجدار. ئێوە هەموان لە بەرامبەر یاسادا یەكسانن، ئیدی چیتان دەوێت ئەی بێكەڵكە بەدبەختەكان؟ ئەی یاسادانەران، ئەی ئەوانەی دەسەڵاتتان لەدەستدایە، ئێستا كاتی ئەوەیە كە ئێوە گوێ بگرن.

ئایا هەموو ئێمە یەكسان نیین؟ ئەمە بنچینەی بێڕكابەر دەمێنێتەوە؛ چونكە جگە لەوەی شێتانە لەگەڵ ئەم بنەڕەتە مامەڵە بكەن، ناتوانن بڵێن ئێستا ڕۆژە یاخود شەوە.

لە هەلومەرجێكی لەم چەشنەدا، ئێمە بانگەشەی ئەوە دەكەین كە بە یەكسانی دەژین و بە یەكسانی دەمرین، بەو جۆرەی كە لەدایك بووین: یەكسانیی واقیعی یاخود مەرگ، خواستی ئێمەیە، ئەمە ئەو شتەیە كە پێویستمان پێیەتی. ئێمە ئەم یەكسانییە واقیعییە بە هەر نرخێك بووە، بەدەست دەهێنین. بەدبەخت كەسانێك دەبن كە دەكەونە نێوان ئێمە و یەكسانی، بێچارەكەسانێكن لەگەڵ ئەم ئارەزووەدا كە بەم شێوەیە و بە دەنگی بەرز بەیان دەكرێت، ڕووبەڕوو دەبنەوە. شۆڕشی فەرەنسا شتێك نییە جگە لە پێشزەمینەی شۆڕشێكی دیكە: شۆڕشێكی گەورەتر و بەشكۆتر، دواین شۆڕش.

خەڵكی پێیان لەسەر جەستەی شا و ڕۆحانییەكان نا، چونكە بە گشتی دژی ئەم شۆڕشە بوون؟ ئەم شۆڕشە بە هەمان شێوە مامەڵە لەگەڵ ستەمكارانی نوێ دەكات، هەروەها ڕیاكارانی سیاسەتمەدار كە شوێنی دەسەڵاتدارە كۆنەكانیان گرتووەتەوە.

ئێمە پێویستمان بە چ شتێكە زیاتر لە یەكسانی لە مافەكاندا؟ ئێمە نەك بە تەنها پێویستمان بە یەكسانییە لە مافەكاندا كە لە (جاڕنامەی مافی مرۆڤ و هاووڵاتیبوون)دا داڕێژراوە، بەڵكوو دەمانەوێت ئەم یەكسانییە لەنێوانماندا و لەژێر سەقفی ماڵەكانماندا بوونی هەبێت. ئێمە بۆ ئەوەی هەلومەرجێكی لەبار فەراهەم بكەین، تا بتوانین ئەو دۆخە بپارێزین، هەموو شتێك دەكەین. لەپێناو مانەوەی دادپەروەری، ئەگەر پێویست بێت، ڕێگە بدەن هەموو فڕوفێڵ و تواناكانیش لەنێو بچێت.

یاسادانەران و سیاسەتمەداران، ئێوە زیرەكتر لەوەی لە باوەڕەوە ئەنجامی دەدەن، نین. ئەی زەمیندارانی دەوڵەمەند و ترسنۆك، بێهودە هەوڵ دەدەن كە ڕێگا لە هەنگاوە پیرۆزەكانی ئێمە بگرن و دەڵێن: ئەوان هیچ كارێك ناكەن جگە لە كۆپیكردنی یاسای (دابەشكردن)ی زەوی كە یەك جار لە ڕابردوودا داوا كراوە و جێبەجێ كراوە.

ئەی درۆزنان و بوختانكەران، بێدەنگ بن: لە بێدەنگیی پەرێشانتاندا گوێ بۆ خواستەكانی ئێمە ڕادێرن، داواكارییەك كە لەسەر بنەمای سروشت و بنەمای دادپەروەری ڕادەگەیەنرێت.

یاسای زەمین یاخود دابەشكردنی زەوی، خواستێكی خۆبەخۆی سەربازانێك بووە كە لەلایەنی فیكری بێ دیسپلین و لە هەندێك لە شارەكاندا لەسەر بنەمای غەریزەی خۆیان نەك هۆشیاری، ئەو داوایەیان كردووە. ئێمە بەدوای شتێكی باڵاتر و دادپەروەرانەترەوەین: خێر و بەرژەوەندیی گشتی، یاخود كۆمەڵگایەكی پێكهاتوو لە مرۆڤە باشەكان! چیتر خاوەندارێتیی تایبەتیی زەویمان ناوێت: زەوی موڵكی هیچ كەسێك نیە. دەمانەوێت و دەخوازین كە چێژبردن لە بەرهەمەكانی زەوی بۆ هەموان بێت. ئەم بەرهەمە موڵكی هەموانە.

ڕایدەگەیەنین كە ئیدی ناتوانین ئەو واقیعیەتە ڕوون بكەینەوە كە تیایدا زۆرینەیەك كار بكەن و ئارەق بڕێژن، كەمینەیەكی زۆر بچووك لێی سوودمەند بن.

ئیدی بەسە، ماوەیەكی زۆر درێژە كەمتر لە یەك ملیۆن كەس لەوەی كە موڵكی ٢٠ ملیۆن كەسی هاوشێوەی ئەوان و یەكسان بەوانە، سوودمەند بوون و ئەوانی بێبەش لە خاوەندارێتی كردووە.

بهێڵن دەرئەنجام ئەم ڕسواییە گەورەیە كە نەوەكانی ئایندە هەرگیز باوەڕ بە بوونی ناكەن، كۆتایی بێت، بهێڵن جیاوازیی یاخیگەرانە لە نێوان هەژار و دەوڵەمەنددا لەنێو بچێت، لەنێوان گەورە و بچووك، لە نێوان ئەرباب و ڕەعیەت، لە نێوان فەرمانڕەوا و فەرمانبەردار.

 ڕێگە بدەن‌ ئیدی جیاوازی لە نێوان كەسەكاندا، مەگەر جیاوازی لە تەمەن و ڕەگەزدا، نەمێنێت. بەو پێیەی كە هەموان خاوەنی هێز و توانای یەكسانن. بەس ڕێگە بدەن پەروەردە و فێركردنی یەكسان و خۆراكی یەكسان بۆ هەموان فەراهەم بێت. خەڵكانێك كە لەژێر یەك تیشكی خۆر و لەناو یەك ئاووهەوادا دەژین، بۆچی پشكی هاوشێوە و چۆنیەتی هاوشێوە لە خۆراكدا بۆیان بەس نەبێت؟

هەر ئێستا دەتوانرێت پێشبینی بكرێت كە دوژمنانی سروشتیترین سیستەمی كاروباری ژیان، دژی ئێمە كەوتونەتە هاتوهاوار. ئەوان بە ئێمە دەڵێن: ئێوە تێكدەری سیستەم و ئاژاوەگێڕن؛ ئێوە جگە لە كوشتار و دزیكردن، شتێكی دیكەتان ناوێت.

خەڵكی فەرەنسا!

كاتەكانمان لە ڕێگای وەڵامدانەوە بەوان بەهەدەر نادەین، ئێمە بە ئێوە دەڵێین: هەنگاوێكی پیرۆز كە ئێمە خەریكی ڕێكخستنیین، هیچ ئامانجێكی نییە جگە لەوەی كە كۆتایی بە بێنەوایی بێنێت. لە ڕابردوودا، هیچكات بەرنامەیەكی فراوانتر لەمە بیری لێ نەكراوەتەوە. لێرە و لەوێ چەند ئاوارتە و بلیمەتێك، چەند كەس بە دەنگێكی لەرزۆك و ئارام، قسەیان لەسەر یەكسانی و بەرابەری كردووە، هیچ یەكێك ئازایەتیی ئەوەی نەبووە كە تەواوی حەقیقەت بڵێت.

ئێستا كاتی چالاكی و هەنگاونانی گەورە گەیشتووە. تاوانكاری بە دوایین ئاستی خۆی گەیشتووە و ڕووخساری زەویی داپۆشیوە. لەژێر ناونیشانی سیاسەتدا چەندین سەدەیە كە بەربەریەت حوكم دەكات. ڕێگە بدە هەر شتێك جێگەی خۆی بگرێت و جارێكی دیكە وزەی بێتەوە بەر. ڕێگە بدە پشتیوانانی دادپەروەری و شادی لە ڕێگای بانگەوازی بەرابەرییەوە خۆیان ڕێك بخەن. ساتی ئەوە گەیشتووە كە كۆماری مرۆڤە یەكسان و بەرابەرەكان بنیات بنرێت. ئەم ماڵە‌ گەورەیە بە ڕووی هەموو مرۆڤەكاندا كراوەیە. ڕۆژی گەڕانەوە و پاداشتی هەموان گەیشتووە. خێزانە ئازارچەشتووەكان، وەرن و لەسەر مێزی هەموان كە سروشت بۆی فەراهەم كردووین، پێكەوە دابیشین.

خەڵكی فەرەنسا!

پاكترین شانازی بۆ ئێوە پارێزراوە. بەڵێ ئەوە ئێوە دەبن كە بۆ یەكەمین جار لە جیهاندا دیمەنێكی لەم چەشنە كاریگەر و سەرسوڕهێنەر پێشنیار دەكەن. نەریتە ڕزیوەكان و ترسە كۆنەكان، جارێكی تر دەیانەوێت ببنە بەربەست لەبەردەم فۆرمگیری و جێگیربوونی كۆماری یەكسانیخوازان. ڕێكخستنی بەرابەریی واقیعی (تەنها ڕێكخستنێك كە وەڵامی هەموو خواستەكان دەداتەوە) بەبێ ئەوەی قوربانییەك بوونی هەبێت، بەبێ ئەوەی كە پێویست بە فیداكردنی چەندین كەس بكات، سەرەتا بۆ هەموان ناتوانێت خۆشحاڵكەر بێت. [بەهەمان هۆكار كە] دەسەڵاتخوازان و خۆپەرستان لە توڕەیی خۆیاندا دەلەرزن. ئەوانەی كە بە ناڕەوا هەبوونن، هاواری ناداتپەروەرییان لێ بەرز دەبێتەوە. لەدەستدانی چێژی چەند كەسێك، هەروەها لەنێوچوونی خۆشییە تەنهاكان و ئاسایشی تایبەتی بۆ كەسانێك كە لە ڕەنجی ئەوانی دی بێخەبەرن، خەمێكی بەئازار لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت. ئەوانەی دەسەڵاتی ڕەهایان خۆش دەوێت، جێبەجێكارانی دەسەڵاتی ستەمكار، بە دژواری سەری گەورەی خۆیان لە بەرامبەر دادپەروەریی واقیعیدا دێننە خوارەوە. ئەوانە بەهۆی كورتبینیی خۆیانەوە بە سەختی لە خۆشبەختیی هەموان لە ئایندەیەكی نزیكدا تێدەگەن؛ بەڵام چەند هەزار كەسی ناڕازی دەتوانن چی بكەن لە بەرامبەر زۆرینەیەكی خۆشبەخت و سەرسام لە دەستخستنی خۆشییەك كە ساڵانێكی درێژ بەدوایدا گەڕاون و چنگیان لێ گیر كردووە.

لە سبەینێی شۆڕشی واقیعیدا بە سەرسامییەوە دەڵێن: چی؟! خۆشبەختیی هەموان بەم ئاسانییە بەدەست دێت؟! تەنها شتێك كە پێویست بوو بیڵێین، خواستنی خۆشبەختیی هەموان بوو؟! بۆچی زووتر لە ئێستا نەمانویست ئەمە بكەین؟ ئایا بە واقیعی پێویست بوو ئێمە ناچار بكەن دەیان و سەدان جار قسەی لەبارەوە بكەین و داوای بكەین؟ بە دڵنیایی، بەڵێ بێگومان ئەگەر تەنها یەك كەس لە هاوشێوەكانی خۆمان، لە بەرابەرانی خۆی دەوڵەمەندتر و دەسەڵاتدارتر بێت، هاوسەنگی تێكدەچێت، ئەوكات تاوان و بەدبەختی لەسەر ڕووی زەوی بڵاوە دەكات.

خەڵكی فەرەنسا!

گەورەیی ئەم دەستوورە بنەڕەتیە [نوێیە] لە ڕووی كامە تایبەتمەندییەوە دەناسیتەوە؟ ئەو دەستوورە بنەڕەتییەی كە لە جەوهەری خۆیدا لەسەر بنەمای دادپەروەریی واقیعی وەستابێت، تەنها ئەوەیە كە ڕەنگدەرەوەی ئێوەیە و دەتوانێت كۆی ئارەزووەكانی ئێوە بەدی بێنێت.

دەستووری بنەڕەتیی ئەشرافی ساڵی ١٧٩١ و ١٧٩٥ لەبری ئەوەی زنجیرەكانی ئێوە تێكبشكێنێت، توندووتۆڵتر و بەهێزتری كرد. دەستووری بنەڕەتیی ١٧٩٣ هەنگاوێكی گەورە ڕووەو دادپەروەریی واقیعی بوو و هیچكات زیاتر لەمە تا ئەم ئەندازە لە دادپەروەری نزیك نەبووین، بەڵام لەگەڵ ئەوەی ئەم دەستوورە بنەڕەتییە بە هۆشیارییەوە جەخت لەسەر خۆشبەختیی گشتی وەك بنەمایەكی بنچینەیی دەكاتەوە، لەگەڵ ئەمەشدا هێشتا دەستمان بەو ئامانجە نەگەیشتووە.

خەڵكی فەرەنسا!

چاوەكانتان و دڵەكانی خۆتان لەپێناو كەماڵی خۆشبەختیدا بكەنەوە: كۆماری یەكسانیخوازان بناسنەوە و ڕایبگەیەنن.

Check Also

گۆڕانکاریی ئاووهەوا

دەیڤد هارڤەی

له‌باره‌ی ڕووداوه‌کان له‌ ئۆکرانیا

وەرگێڕانی: کەیوان نوری                         …

پرۆژه‌ی نیولیبراڵیزم زیندووه‌، به‌ڵام ڕه‌وایه‌تی له‌ده‌س داوه

                              …

ڕۆژەکان درێژن و ساڵەکانیش کورت

نووسینی: دیڤید هارڤەی و دیڤید گرایبەر                   …

کۆمەڵگەی بەرخۆری

وەرگێڕانی: ناجی ئەفراسیاو                         …

تۆپی پێ: وەرزشی خەڵک؟

مایک ڕابرتز

درۆمۆکراسی و هایپەرمۆدێرنیزم

ناجی ئەفراسیاو                           …

وتووێژ

ژاک.زیا