Home / وتارەکان / ڕۆژەکان درێژن و ساڵەکانیش کورت

ڕۆژەکان درێژن و ساڵەکانیش کورت

نووسینی: دیڤید هارڤەی و دیڤید گرایبەر

                                                                                               

 

ڕۆژەکان درێژن و ساڵەکانیش کورت

نووسینی. دیڤید هارڤەی و دیڤید گرایبەر

وەرگێڕانی. ناجی ئەفراسیاو

 

“تۆ ڕقت لە دووشەممان نییە، بەڵکو ڕقت لە سەرمایەدارییە”

ماوەیەک پێش ئێستا، بەنیازبووم هەندێک سەرنج دەربارەی کار بنووسم. بەڵام، کارکردن ڕێگەم نادات. پشووەکان زوو دێن، بەڵام خێرا تەواو دەبن، و دەڕۆینەوە سەر کار، هەمان تاس و حەمام. ژیانکردن لە ئاستێکی نزمدایە و بە ڕیتمێک لە کینە و بێزاریی دەستپێدەکاتەوە. من تەنیا نیم، بەڵکو ئەمە هەستی هەر کەسێکە، کە پێشتر کەوتۆتە داوی کاری کرێگرتەوە. بەڵام بەم دواییانە، زۆرتر هەستم پێیکردووە. ڕەنگە هۆکارەکەی؛ هەڵکشانی تەمەن بێت، تا لە هێڵی کۆتاییش نزیکتر ببیتەوە، زیاتر بیر لە مردن دەکەیتەوە (با باسی مووچەی خانەنشینیی هەر نەکەین).

بیرت دێ کاتێک کۆمپیوتەرەکان مژدەی سەردەمی حەوانەوە و پشوودانیان هێنابوو؟ بەڵام {ئێستا} ئێمە تاسەر ئێسقان ئەوە دەزانین، کە ئێستا زیاد لە جاران لەسەر کار دەمێنینەوە. بەئاسانی دەتوانین بیر لەوە بکەینەوە، کە سەرمایەداری؛ سیستەمێکە لەسەر بنەمای بەدەستهێنانی قازانج بونیادنراوە. بەڵام لەڕاستیدا زۆر لەوە زیاترە. سەرمایەداری، جۆرێکە لە بەرهەمهێنان، کە کۆنترۆڵی ڕەگەزی مرۆیی کردووە و هەڵیدەسوڕێنێت. ناچارمان دەکات کار بکەین، ئیتر بە کرێ بێت یان نا، سەربەستانە بێت یاخود بەزۆرەملێ. بەداڕشتنەوەی دێڕەکانی سەرەتای کتێبی (سەرمایە)ی کارل مارکس، دەبینین ئەو کۆمەڵگەیانەی مۆدێلی بەرهەمهێنانیان کەپیتالیستانەیە سامانەکانیان وەک “گردبوونەوەیەکی بێشوماری کار” دەردەکەوێت. جا ئیتر یان ئەوەتا سەرمایە وەحشێکە دەبێ خۆراکی پێ بدەین، یان دەتوانین ئەمە قڵپ بکەینەوە و مرۆڤەکان وەک وەحش ببینین، کە دەبێت ئارەزووی ئازادییان خەفە بکەین، هەروەها کۆنترۆڵ، و ئاراستە، و سەرکوتیان بکەین.

بەڵام ئەگەر کێشەکە کار بێت، خۆ هێشتا بیرکردنەوە لە جیهانێک بەبێ کار، ئەستەمە. ئەمە بەشێوەیەکی بەشەکی.. باشە.. با هۆکارەکەی کار بێت. چونکە خۆمان و ژیانمان و جەستەمان پێکدەهێنێت، هەروەها خەیاڵمان داگیردەکات. بیرم دێت چەند ساڵێک پێش ئێستا؛ کۆبوونەوەیەک دەربارەی گۆڕانی کەشوهەوا ئەنجامدرا، ژمارەیەکی کەممان مشتومڕمان لەسەر ئەوە دەکرد؛ کە دەبێت ڕەتکردنەوەی کار کرۆکی باسەکە بێت. بەرەنگارییەک هەبوو، هەندێکیان زۆر بەپەرۆشییەوە دەیانوت، ئەو کارەی لە وەزیفەی ڕۆژانەیاندا ئەنجامیانداوە، لەڕووی کۆمەڵایەتییەوە زۆر بەسوود بووە. ئەمەش خودی کێشەکەیە، چونکە ئایدیای “کار” لەگەڵ کۆمەڵێک شتی تردا تێکەڵ دەکەن: کار، و ڕەنج، و چالاکیی مرۆیی ئامانجدار، و شتگەلێک کە بۆ مانەوە لە ژیان ئەنجامی دەدەین. بەڵام تێکڕای 9 بۆ 5 {دەوامی تەواوی ڕۆژانە} هەر چواریان لەخۆدەگرێت. ئەمەش بە ڕێکەوت نییە.

سەپاندنی کاری بەردەوام، بەتەنیا پەیوەست نییە بەوەی، کە بەزۆرەملێ خەڵک لە خاکی خۆیان بۆ شارەکان دەربکەیت تاکو کاری کرێگرتە بکەن. هەروەها بەتەنیا پەیوەست نییە بەوەی، کە کارمەندان کاری زیاتر و قورستر بکەن. بەڵکو پەیوەستیشە بەو ڕێگەیەی، کە سەرمایە هەوڵدەدات تەواوی چالاکیی مرۆیی بهاڕێت و بیکاتە شتێک، کە کاری کرێگرتە مۆدێلەکەی بۆ کێشاوە. بۆیە “کاتی پشوو” نموونەیەکی ڕوونە، چونکە لە ڕووکەشدا پەیوەستە بەو کاتانەی دوور لە ئاستەنگییەکانی کاری کرێگرتە بەسەری دەبەین. ئیتر مامۆستا بیت، یان پەرستار یاخود کرێکاری بیناسازی، کاتی حەوانەوە و پشوودان سەپێنراوە، تاکو ببێتە دەرچەی هەڵهاتنت: کارکردنت دەبێتە ئەو شتەی؛ کە بۆ دابینکردنی پێداویستییە بنەڕەتییەکان و تێرکردنی ئارەزووەکانت ئەنجامی دەدەیت. لەپێناو پشووەکانی کۆتایی هەفتەدا دەژیت، بەڵام {پشوو} وەک وێنەی هەڵگەڕاوەی کار، چونکە ئایدیای “پشوو” نامۆبوونەکەی کەمتر نییە. هەمیشە جیاکردنەوەی “پێداویستی” لە “ئارەزوو” بەمشێوەیە، بە پەیوەندییەک کۆتایی دێت، کە واقیع دەشێوێنێت. چۆن جارێکی تر پێکەوە ڕێکیانبخەین، بەشێوەیەک ڕۆژی یەکشەممە هیچ جیاوازییەکی لەگەڵ دووشەممەدا نەبێت؟  

 

ئەگەر بمانەوێت جیهان ڕزگار بکەین، دەبێت دەست لە کارکردن هەڵگرین

کۆمەڵگەکەمان ئالوودەی کارە، ڕەنگە تاکە شتێک ڕاست و چەپ لەسەری کۆک بن، ئەوەیە کە وەزیفە شتێکی باشە و پێویستە هەموو کەسێک کار و وەزیفەیەکی هەبێت. چونکە کار مەدالیای مۆراڵی هاونیشتیمانییە. وادیارە کۆمەڵگەکەمان قەناعەتی بەوە هێناوە، کە  هەر کەسێک بەجدی کار نەکات –ئەگەر خۆیشی حەزی پێی نەبێت- ئەوا کەسێکی خراپ و بێکەڵکە. دەرەنجامی ئەوەش؛ کارکردن بەشێکی زۆر وزە و کاتمان لێدەبات.

زۆربەی کارەکان هیچ سوودێکیان نییە. لەبنەڕەتدا، پیشەسازی (وەک؛ بازاڕگەریی لەڕێگەی موبایلەوە، یاسای کۆمپانیاکان، پشکە تایبەتەکان)، و هێڵەکانی کارکردن (وەک؛ ئیدارەی ناوەڕاست، پلاندانانی مارکەکان، گەورە بەڕێوەبەرانی نەخۆشخانەکان و قوتابخانەکان و سەرنووسەری گۆڤاری کۆمپانیاکان)، هەمیشە ئەمانە بەشێوەیەکی کامیل و تەواو بوونیان هەیە، تاکو قەناعەتمان پێبهێنن، کە هۆکارێک لەپشت هەبوونیانەوە هەیە. کاری بێسوود، فشار لەسەر کاری بەسوود دروست دەکات (بیر لەو مامۆستا و بەڕێوەبەرانە بکەرەوە، کە لە کاری کاغەزییدا نوقمبوون)، هەروەها تاڕادەیەک داهاتەکەشی باشترە، وەک لە ئێستاشدا دەیبینین، هەرچەند کارەکەت بەسوود بوو، بڕێکی کەمترت پێ دەدەن.

سیستەمەکە بێمانا و نا لۆژیکییە، هەسارەکەش وێران دەکات. ئەگەر بەزوویی ئەم ئالوودەبوونە نەشکێنین، ئەوا مناڵ و نەوەکانمان بۆ کارەساتگەلێک جێدەهێڵین، کە ئەم پەتایە لە چاویاندا هیچ نەبێت.

ئەگەر ئەمە ڕوون نەبێت، ئەوە هۆکارەکەی ئەوەیە؛ ئێمە هەمیشە وەک پرسگەلێکی ئەخلاقیی کەسێتی بیر لە کێشە کۆمەڵایەتییەکان دەکەینەوە. ئەم هەموو کارە، ئەم هەموو کاربۆنەی دەیخەینە بەرگەهەواوە، ئەوە بێگومان دەرەنجامی بەرخۆرییمانە، بۆیە با دەست لە گۆشتخواردن و خەونی گەشتکردن بۆ کەناراوە دوورەکان هەڵگرین. بەڵام ئەمە تەواو هەڵەیە. چونکە هۆکاری وێرانکردنی هەسارەکە، چێژەکانمان نین، بەڵکو توندڕەویمان و هەستکردنمان بەوەی؛ کە دەبێت ناڕەحەتیی بچێژین بۆ ئەوەی شایەنی ئەو چێژانە بین. ئەگەر بمانەوێت جیهان ڕزگار بکەین، دەبێت دەست لە کارکردن هەڵگرین.

لە سەدا حەفتای گازە گەرمەکان لەلایەن پرۆژەکانی وەک: سوتەمەنی و گواستنەوە و بیناسازییەوە دەردەدرێن، زۆرینەی ئەو ڕێژەیەی دەمێنێتەوە لە پیشەسازییەوە سەرچاوە دەگرێت. لەکاتێکدا، 37٪ کرێکارە بەریتانییەکان هەستدەکەن کارەکانیان زەرور نییە، کە ئەگەر سبەینێ دیارنەمێنن، ئەوا جیهان خراپتر نابێت. بەسادەیی حسابی بکە، ئەگەر ئەو کرێکارانە لەسەر حەقن، ئەوا دەتوانین لەڕێگەی هەڵوەشاندنەوەی کاری بێکەڵکەوە، بە ڕادەیەکی زۆر سنوورێک بۆ گۆڕانی کەشوهەوا دابنێین.

ئەمە پێشنیاری یەکەم بوو.

پێشنیاری دووەم: بیناسازیی شێتانە. ژمارەیەکی بێشومار بینا هەیە، کە تەنیا بۆ جامبازییە. لە سەرانسەری جیهاندا حکومەتەکان چاوپۆشیی لە کەرتی دارایی دەکەن بۆئەوەی تاوەر و بورجگەلێکی بریقەدار بونیادبنێن، کە هیچ کەسی لێ نیشتەجێ نابێت، هەروەها دروستکردنی ئۆفیسی بەتاڵ و فرۆکەخانە، کە هەرگیز بەکاریناهێنن. ئەمە بوەستێنن، چونکە کەس پەرۆشیان نییە.

پێشنیاری سێهەم: کۆنبوونی پلان بۆداڕێژراو. یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی ئەم ڕێژە زۆرە لە بەرهەمهێنان، بریتییە لەوەی ئێمە هەموو شتێک دیزاین دەکەین بۆ ئەوەی خراپ ببێت، یان زوو بشکێت و لە ماوەیەکی کەمدا کەڵکی نەمێنێت. ئەگەر دیزاینی ئایفۆنێک بکەیت بۆئەوەی بەرگەی سێ ساڵ بگرێت و بشکێت، ئەوا بەراورد بەوەی بۆ پانزە ساڵی دروست بکەیت؛ پێنج ئەوەندە دەفرۆشیت و قازانج دەکەیت. بەڵام پێنج ئەوەندەش کەرەستە بەکاردەهێنیت و پێنج ئەوەندەش ژینگە پیس دەکەیت. پیشەسازەکان دەتوانن بەشێوەیەک موبایل (یان گۆرەوی یان گڵۆپ) دروست بکەن، کە هیچیان لێنەیەت و خراپ نەبن. لەڕاستیدا ئەوان دروستی دەکەن و ناویدەنێن “پلەی سەربازی”، با ناچاریان بکەین ئەو بەرهەمانە بە پلەی سەربازیی بۆ هەمووان دروست بکەن. بەوەش دەتوانین ڕێژەیەکی زۆر لە دەردانی گازە گەرمەکان کەمبکەینەوە و کوالێتیی ژیانمان باشتر بکەین.

ئەم سێ پێشنیارە تەنیا دەستپێکە. کە بیریان لێدەکەیتەوە دەبینیت شتگەلێکی بەدیهی و لۆژیکیین. مادەم ناچارنەبین، ئیتر بۆچی هەسارەکە وێران بکەین؟

ئەگەر قسەکردن لەسەر ئەم پێشنیارانە ناواقیعیی دەردەکەون، ئەوا باشتر وایە بەجدی بیر لەو واقیعە بکەینەوە، کە ناچارمان دەکات –وەک کۆمەڵگە- بەشێوەیەکی شێتانە هەڵسوکەوت بکەین.

سەرچاوەکان:

Check Also

پرۆژه‌ی نیولیبراڵیزم زیندووه‌، به‌ڵام ڕه‌وایه‌تی له‌ده‌س داوه

                              …

کۆمەڵگەی بەرخۆری

وەرگێڕانی: ناجی ئەفراسیاو                         …

تۆپی پێ: وەرزشی خەڵک؟

مایک ڕابرتز

درۆمۆکراسی و هایپەرمۆدێرنیزم

ناجی ئەفراسیاو                           …

وتووێژ

ژاک.زیا  

کارل مارکس ١٨١٨-١٨٨٣

ڕۆجەر کلۆدوێڵ                           …

سەرمایەداری، ستەمکاری. فۆرمەکانی بەرەنگاری

عەلی مەولوود

ئیمپریالیزمی نوێی سەرمایەداریی

نووسینی: ئاسۆس ساڵەح                         …