Home / بابه‌ته‌كان / سەرمایەداری، ستەمکاری. فۆرمەکانی بەرەنگاری

سەرمایەداری، ستەمکاری. فۆرمەکانی بەرەنگاری

نووسینی: عەلی مەولود

                                                             

هەلبژاردەیەک لە نامیلکەکە:

  • لەو سەردەمەداو لەجەرگەی کۆمەڵگا پێشەسازیەکاندا بەرهەمهێنان لەکارگا و کارخانەکان چەقی ئابووریی کۆمەڵگا بوو هەر لەبەر ئەوەش بەرهەمهێنەران “کرێکاران” چەقی گۆڕانگاری سیاسی و کۆمەڵایەتی بوون، بەڵام ئێستا لە هیچ شوێنێکی جیهان بەوشێوەیە نەماوەتەوە و بەتایبەتی لە عێراق و کوردستان نەوت و گاز چەقی ئابووریە و کێشەی سەرەکی لەسەر دابەشکردنی سەروەت و سامانە نەک لەسەر بەرهەمهێنانی بەرهەمی کۆمەڵایەتی.
  • بۆیە ئیتر چینی کرێکار به‌ته‌نها گۆڕهه‌ڵکه‌نی سه‌رمایه‌داری نیه‌و له‌ناو سته‌ملێکراواندا هاوخه‌بات و هاوچاره‌نووسی زۆری بۆ په‌یدا بووه‌. بەوهۆیەوە ماوەیەکی درێژە باسی ڕۆڵی ڕابەری چینی کرێکار لەلایەن حیزبە کۆمۆنیستەکانەوە تەنها رواڵەتی و فۆرماڵیە و بەکردەوە کرێکاران هیچکات ئەو رۆڵە لەخۆیان نیشان نادەن.
  • به‌ڵام ئێمە “کرێکارگەرایی” وا گیرۆدەی کردووین کە هێزی سەرەکی بۆ لێدان لە سیستەم لەدەرەوەی چینی کرێکار نەبینین و پانتایی کاری سیاسی تەنها بۆ کرێکاران بەرتەسک بکەینەوە، کە ئەویش لەدۆخێکی زۆر لاوازدایە، هەر ئەوەش بەبڕوای من یەکێک لە هۆکارە سەرەکیەکانی گەشە نەکردن و پەراوێز بوونمانە کە پشتمان بە بزووتنەوەیەکی لاواز بەستووە، ئەڵقەی بنەڕەتی خەباتی کۆمۆنیستی دژایەتی کردن و لێدانی سیستەمە، ئەم کارە بەوانە دەکرێت کە یەکەم: خۆیان لەناو جووڵانەوەیەکی سیاسیدابن بۆ لێدانی سیستەم و دووەم سیستەم بەجۆرێک فڕێیدابنە دەرەوە هیچ بەرژەوەندییەکیان لە بەرەوپێشچوون و مانەوەیدا نەبێت، بەوپێیە حیزب و کۆمەڵە کۆمۆنیستیەکان ئەگەر بەگشتی دژی سەرمایەداری بن، نابێت تەنها حیزبی چینی کرێکار بن.
  • سۆسیالیزم رزگارکردنی چێنێکی دیاریکراو نیە، بەڵکو رزگارکردنی کۆمەڵگایە لەچەوسانەوەو ستەمکاری و دامەزراندنی سیستەمێکی ناچینایەتی ئازادو بێ چەوساندنەوەی جێگرەوەی سیستەمی چینایەتی سەرمایەدارییە، لەسەردەمی مارکسدا بەهۆی کۆمەڵێک تایبەتمەندی، کرێکاران پۆتانشیۆڵی سەرەکی ئەو ئاڵوگۆڕە بوون، بەڵام ئەمڕۆ بەهۆی کۆمەڵێک ئاڵوگۆڕەوە، پۆتانشیۆڵی شۆڕش فراوانتر بۆتەوە.

 

  • چینی کرێکار” ئێستا ئیتر ناتوانێ پێناسە و وەسفێکی گونجاو بێت بۆ ئەو ژمارە زۆرەی سەرمایەداری ستەمیان لێدەکات و دەیان چەوسێنێتەوە و ریزی ئەوانەی سەرمایەداری ئەیانهاڕێت زۆر فراوانترە لە چینی کرێکار هەر بە ته‌نها کرێکارانیش هەست بە ترس و نامۆیی و دڵەراوکێ ناکەن و بەتەنها ئەوانیش خوازیاری رزگاربوون و ئاڵوگۆڕ نین لەسەرمایەداریدا
  • سۆشیاڵیزم درێژکراوەی سەرمایەداری نیە، سەرمایەداری هەرچەند پێش بکەوێت ناگات بە سۆشیاڵیزم، تەنانەت هەرچەندە چاکسازی و ئاڵوگۆڕی تێدا بکرێت و هەرچەندە دیموکراسی و سکولاریزمی تێدا بەهێزبکرێت، هێشتا جیاوازی چینایەتی و پلەبەندی چینایەتی کۆتایی نایەت، هەروەها سۆشیاڵیزم بەمانای گەشەکردنی ئابووری و خۆشکردنی ژیان نیە، تەنانەت بەمانای رزگارکردنی چینێکیش نیە لە چەوساندنەوە، بەڵکو بەمانای لەناوبردنی چەوساندنەوەو ستەمکاری و نابەرابەری و هەڵاواردنە لە نێوان مرۆڤەکاندا، بەمانای ئازادکردنی کۆمەڵگایە لە سیستەمی چینایەتی، سەرمایەداری و سۆشیاڵیزم دوو سیستەمی لەبنەڕەتەوە جیاوازن، سەرەتاو پرەنسیپی جیاوازیان هەیە، دوو شێوەژیانی بەتەواوی دژ بە یەکن و پشتیان بە بنەمای جیاواز بەستووە.
  • سۆشیاڵیزم بابەتی دوای شۆڕش نیە به‌ڵکو بابەتی ژیانە، دەکرێت پێش ڕوودانی شۆڕشیش شێوەژیانی سۆشیاڵیستی لەهەر شوێنێک پایەکانی خۆی دابکوتێ و هەندێک جار شۆڕشەکان تەنها ڕۆڵی یەکلاکردنەوە دەبینن و دەبن بە “طلقة رحمة” تەڵقەی رەحمە، سەرمایەداری سەدان ساڵی خایاند تا بەتەواویی سەرکەوت، شێوەژیانی سەرمایەداری بەچەندین شێوە لەناو سیستەمی پێش خۆیدا خۆی دەرخست و سەرەنجام لەهەندێ شوێن بەشۆڕشەکان و لە هەندێک شوێن بەشێوازی تر کۆتایی بە سیستەمەکە هێنا، ئەمە بۆ سۆشیاڵیزمیش هەر ڕاستە، سۆشیاڵیزم پرۆسه‌یه‌کی بەردەوامە، سۆشیاڵیزم ئەگەر فۆرمێک بێت بۆ ژیان ئەوکات شۆڕش تاکەڕێگای دامەزراندنی نابێت و لەدەرەوەی شۆڕشیش دەکرێت و دەتوانرێت بەدی بێت و لەلایەن تاکەکان و گروپەکان و کۆمه‌ڵه‌مرۆییه‌کان و رێکخراو و پارتە کۆمۆنیستەکانەوە پایەکانی دابکوتێ، لەبنەڕەتدا ئەگەر ئەم شێوه‌ژیانه‌نوێیه ‌لە کۆمەڵگادا ماتەی نەدابێ، ئەستەمە شۆڕشەکان سەرهەلبدەن یان سەربکەون.
  • خۆبەڕێوەبەری فۆرمی گونجاوی بەڕێوەبردنی سیاسی سۆشیاڵیستیە، لەبەرامبەر هەژاری و نەداری و بێ خانەولانەیی و بێکاری و … تاد. دەبێت دەست بۆ هاریکاری و هاوکاری خەڵک ببرێت و جێخستنی بەدیلی کۆمۆنیستی لەسەر دەوڵەتی ئایندە رانەگیرێت و بۆ تێپەڕکردنی سەرمایەداری پێویستە کارەکان و تەنانەت خودی سیاسەتیش هەنگاو بەهەنگاو لەدەستی بژاردەی سیاسی بۆرژوازی دەربهێنرین و بدرێنەوە دەست خەڵک و کۆمەڵگا.
  • سەرمایەداری خۆی وا سەرکەوت، هێشتا پاشا، دەرەبەگ و میرەکان لە ئەوروپا لەسەر کار بوون کە وردەوردە لەلایەن بازرگانەکان و سەرمایەدارەکانەوە ژێر پێیان خاڵی کراو بەکردەوە ئەوان کۆمەڵگایان بەڕێوەدەبرد، تادەهات رۆڵی دەوڵەت و دەسەڵاتی پاشا و میرەکان فۆرماڵی تر دەبوو، ئەمە بۆ کرێکاران و ستەملێکراوان و سۆشیاڵیستەکان و کۆمۆنارەکانیش راستە، دەبێت دەوڵەتی سەرمایەداری بنکۆڵ بکرێت و ژێرپێی خاڵی بکرێت و هەوڵی رێکخستنەوەی کۆمەڵگا لەدەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت بدرێت، دەکرێت لەهەنگاوەکانی سەرەتادا، لەهەرکوێ ئیمکانی هەیە، دراوسێ و هاوماڵی سەرمایەداری دروست بکرێت، ئەمە بەمانای لەکۆڵکردنەوەی ئەرکی دەوڵەت و سوککردنی باری سەرشانی دەوڵەت نیە کە بۆرژوازی بەبەردەوامی لەرێگای رێکخراوە خێرخوازەکان و رێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنیەوە هەوڵی بۆ دەدات، بەڵکو بەمانای دوورخستنەوەی دەستی دەوڵەتە لە رێکخستنی ژیانی خەڵک و کۆمەڵگا.